Festivála maŋŋel lohken guokte aviisačállosa dáhpáhusa birra. Nuppis ledje mearridan ráhkadit govvareportáša festiválas oidnon gávttiid birra. Ii das, ahte ii go sámiid gáktegoarrun ja dan árvvoštallan beroštahtášii, muhto dán vuoru dáhpáhusas bázii oalle olu lohkkái dulkonlahkái logi gova govvakolláša vuođul. Iešalddes lohkkái bázii ovddasvástádus ollásit das, maid áššis galggašii smiehttat.

Nuppi čállosis govviduvvo festiválavahkkoloahppa doaimmaheaddji vásáhusaid geahččanguovllus, ullosuohkuid njuoskamis joatkkafeastta ohcamii. Kulturjournalistihkka dat soaitá leat, muhto ii dađi bahábut dáiddakritihkka, man olbmot eanemusat váillahit. Čállosat eai fála čiekŋalut geahčastaga dahje analysa kultuvrra fenomenain, institušuvnnain ja daid váikkuhusain.

Dieđusge dain čállosiin leat oaidnimis earáge mearkkašumit. Vuosttažettiin dat sáhttet loktet sámi kultureallima marginálas oidnosii. Nubbin muitalusat sáhttet bohciidahttit ságastallama das, manin sámi dahje sámi kultuvrra govvideaddji kulturjournalistihkka lea dán dilis.

Go hállat sámi kulturjournalistihka váilumis, de dat, mo sámeservoša olggobeale kulturdoaimmaheaddjit dahje kritihkkárat sáhtašivčče dahkat buoret dáiddakritihka, ii leat mu mielas ságastallama eanemus beroštahtti perspektiiva. Dat lea maid relevánta ášši, muhto fáttás leat álggahuvvon jo muhtun miellagiddevaš ságastallamat, ja ulbmilin galggalii leat milloseappot daid ollašuhttin go daid dárkileappot govvideapmi dahje geardduheapmi. Helga West čállá artihkkalisttis ”Suopmelaš servodaga diehtováilli sápmelaččain hehtte demokratiija ja dáiddakritihka” (Kritiikki näkyy -siiddut 12.6.2023) čielga oainnuid, mat álkidahttet dan barggu.

Háliidan vuodjut dál goitge dasa, mot sáhtášeimmet boktit, loktet ja guottihit dakkár árvvoštallama ja ságastallama dáidagis, mii bohciida sámeservošis. Manne dárbbašat almmolaš dáiddakritihka?

West gávnnaha artihkkalisttis ahte sámi dáiddaságastallan lea eanet priváhta go almmolaš. Buorre, mis lea okta guoiggus dasa manne mis váilu almmolaš sámi dáiddakritihka. Sáhttá dulkot ahte priváhta hupman lea sámi vuohki gieđahallat ášši. Muhto váikkuhitgo muhtun olgguldas áššit beroštupmái gieđahallat áššiid almmolaččat? Eaigo sápmelaččat iežaset servodatlaš dili dihte dovdda oadjebassan almmolaš dáiddakritihkkaságastallama?

Suokkardallamis galgá maid váldit vuhtii sámi dáiddáriid guovddáš rolla sámi servodaga ovddideamis. Sámi dáiddáriin lea váldi, go sii leat leamaš guovddážis sámi servodaga huksemis. Bargguid kritiseren ii soaitte dovdot sosiálalaččat oadjebassan, go nuppi oassebealis lea váldi ja kanálat fuotnut ges árvvoštalli. Leago váldi sirdásan iešalddes kritihkkáris dáiddárii?

Dáiddakritihkka ii almmatge leat dušše dáiddáriid várás. Kritihka bokte lea vejolaš hástalit servodatlaš ráhkadusaid ja fenomenaid ja nu maiddái leat mielde rievdadeame dálá struktuvrraid ja áddejumiid. Go sápmelaš dáiddakritihkka ja kulturjournalistihkka leat nu álgomuttus, de kritihkkára dehe journalistta hástaleaddji ja ii nu suohtas bargun báhcá dulkot sámi dáidaga sisdoalu lassin maiddái dan struktuvrralaš hástalusaid. Okta hástalusain lea dat, ahte sámi dáidda dávjá ovdanbuktojuvvo sámi ruovttuguovllu olggobealde ja dalle ii leat sámi dáidda olámuttus stuorra oassái sámi álbmogis.

Dili ovddideapmái ja sámáidahttimii gáibiduvvo oadjebasvuohta, skuvlejupmi, ráhkesvuohta dán áššái – ja áinnas maid kriittalaš oainnut. Ii leat servodaga perspektiivvas guoddevaš, juos sámi dáidda meroštallojuvvo dušše dan olggobealde.