In leat vel bargan guhká dáiddasuorggis, muhto lean jo máŋgii geargan vásihit dan, ahte oarjemáilmmi kulturbargit ja -organisašuvnnat háliidit ovttasbargat muinna, eai fal mu gaskamearalaš máhtu muhto jáhkkon sámevuođa dihte. Dieđusge nuorra dáiddár movttáska ja illuda, go lea beroštupmi su bargui, muhto dat namuhuvvon dáhttumat gal eandalii boktet mus gažaldagaid.
Vuosttamužžan: mun in leat sápmelaš, manneson nu doaivubehtet? Mun lean gal eret smávva sámegilážis ja bajásšaddan doppe anáraš guolástankultuvrra guovdu, láven čuovvut sámi servodaga áigeguovdilis ságastallamiid (nu mo juohkehaš galggalii) ja lean čállán davvisámegiela eatnigiellan stuđeantaiskosiin. Dat geat atnet mu sápmelažžan, eai oro fuomášeame dán ruossalasvuođa mu kulturbirrasa ja giela gaska, kánske sii eai oba dieđe, ahte leat máŋga sámegiela ja -joavkku. Eaige dát máinnašuvvon áššit dieđusge daga mu sápmin.
Sámiide gal lea áibbas čielggas, gii ja mii mun lean, go sii gullet mu soga birra, muhto suopmelaš oaivái ii čága, ahte gii nu sámásta ja dovdá sámi árbevieruid vaikko ii leat sápmelaš. Inge oba háliit diehtit, manlágan rasisttalaš stereotypiijat, ovdamearkka dihte olggosoainnu ektui, laktásit dasa, ahte olbmot doivot mu sápmelažžan.
Manneson dat lea nu spiehkasteaddji, ahte suopmelaš dovdá Sámi kultuvrra? Amma dat imaštallit jurddahallet, ahte sámegiela árvu lea nu unni, ahte ahte dan ii gánnet máhttit jus ii leat sápmelaš? Eaigo sii leat ovdal gávnnadan suopmelaččain, gii eallá Sámi servodagas? Galggalingo mun heaitit máhttimis sámegiela ja váldit munnje hui vieris látteárbevieruid iežan eallimii, vaikko mu ruoktu lea Sámi váimmus?
IGIL dahjege ilá guhkki, in lohkan: dat ovdagáttut earistit ja unnidit sámiid, sámekultuvrra ja lunddolaš, etnisitehtaid rasttildeaddji máŋggakultuvrralaš eallima, man mii Sámis eallit. Mu ruoktogilli Bárttet lea Suoma stáhta guovllus muhto vuosttamužžan Sámis.
Mu vásáhusat das, go sámi fáttát gieđahallojuvvojit kulturbarggus oarjemáilmmi bargoguimmiiguin, leat ártegat, juobe absurdat. Galggan mieđihit, ahte lean šaddan dalán eahpideaddjin, jus suopmelaččat, geain eai leat čanastagat Sápmái, leat hui beroštuvvan bargat sámi fáttáiguin. Nuppi dáfus smiehtadan jámma dan, gánnehago mu gieđahallat Sámi ja sámi fáttáid iežan barggus obanassiige dehege ávkkástallat iežan giellamáhtu, vái válddángo dainna ládje láibbi sámi dáiddáriid njálmmis ja sin saji govahallojuvvon ”sámekvohtas” Suoma kultureallimis.
Livččiigo dasto buoret, jus suopmelaččat sihkkarvuođa dihte heaittáledje dáhttumis sámiid (dehege jáhkkon sámiid) kulturovttasbargui, vái eai vahágis loavkašuhtálii geange? Dat livččii mu mielas buot roavváseamos meattáhus, go dalle mihkkege ii rievddalii. Ja sámiid dilli galgá rievdat Suoma kultureallimis ja olles Suomas, das mii buohkat sihkkarit leat ovttaoaivilis.
Suopmelaččat ja buot earát – geat eai leat sámit, muhto váikkuhit Sámis – galget beare hárjánit ságastallat dásseárvosaččat, vaikko dat ii leat álki, go oktasaš historjá lea nu bávččas. Maiddái suopmelaččat galget váldit ovddasvástádusa dekoloniseremis, eai fal duššebeare sámit nu mo dat dábálaččat orru manname.
Sávan, ahte dát bláđđi, mii lea doaimmahuvvon Kaltio ja Giellagas-instituhta ovttasbargun, lea ovdamearka šattolaš Suoma ja sámi kulturovttasbarggus. In ane dan veadjemeahttumin.